Zatem może najpierw zaczniemy od miejscowości, w której pani mieszka.
Jaka jest gwarowa nazwa wsi?
Zabiele.
Czy różni się ta nazwa od nazwy urzędowej?
Czy ludność tłumaczy sobie jakoś jej pochodzenia i znaczenie?
Nie, nie, {nie, nie,} nie ma innej nazwy.
A czy wiadomo pani skąd taka nazwa może istnieć? Skąd ona się wzięła?
To chyba z tego, że tu niedaleko łąki to nazywali zabiele, to tak wychodzi jakby to od bieli. Zabiele.
Rozumiem. Czy poszczególne części wsi mają odrębne nazwy. Jeśli tak, to jakie?
No to {jest} wieś bardzo duża. No i ma, no na na trzy części. Koniec, z jednej strony, potem na środku, to nazywali kiedyś osierodek.
No i trzecia część, to nazywali Dręsko.
Jakich nazw używa się na określenie ogółu mieszkańców wsi?
Zabielcy.
Czy pani wiadomo, kiedy wieś została założona?
Tego to nie wiadomo?
Czy istnieją jakieś miejscowe tradycje o pochodzeniu mieszkańców wsi?
No tradycje, to takich tu nie, nie ma.
Czy ludność wywodzi się od uwłaszczonych chłopów?
Tego też nie wiadomo, ale kiedyś to chyba tu był jakiś majątek, bo nazywali teraz ziemię [...].
To chyba to widocznie rozkupili ze wsi, ludzie.
Jakie rodzaje rzemiosł i przemysłów ludowych uprawiane są na terenie wsi i najbliższej okolicy?
{To} kiedyś tkactwo było, tkali dywany, takie dwuosnowowe i jednoosnowowe, takie wydzierane dywaniki nazywali.
Kowale byli, stolarze, i krawcy. No i więcej takich teraz, ale teraz to nic z tego nie, {nie} robią, bo już niepotrzebne.
Czy istniało we wsi jakieś zjawisko emigracji?
Czy ktoś przyjeżdżał z jakichś innych terenów i osiedlał się w tej miejscowości?
To to nie, nie było tego.
Czy we wsi jest kościół?
Nie ma kościoła.
A w takim układzie, jaka jest odległość od wsi do miejscowości, do wsi, gdzie, {gdzie} się znajduje kościół?
Około jakich 6-7 kilometry.
Zależy jak gdzie.
bo duża wioska, to jak bliżej do Listowa, {to bliż...), to mniej, jak dalej, to więcej.
Od jak dawna wieś należy do tej parafii?
Z dawien dawna, ja nie pamiętam, żeby kiedyś należeli do innej parafii.
Dziękuję. Teraz chciałabym zadać pytania, które będą dotyczyły wierzeń i obrzędów.
Dokąd chodzi się na nabożeństwo?
{No} do Listowa, do kościoła.
Co to jest kaplica?
To kaplica to jest taka, no we wsi kaplica, taka wiejska, wioskowa, że tam chodzą na maj, w maju na nabożeństwo majowe, w październiku na październikowe, no i w czerwcu czasem chodzo. To jest taka kaplica.
Jak się mówi na drewnianą albo kamienną postać świętego?
Rzeźba jakaś tam, święty.
A jak się mówi na drewniany lub murowany domek przy drodze?
Albo daszek ze świętym obrazem lub figurę?
Kaplica.
Kto odprawia nabożeństwa?
Ksiądz.
Przy czym ksiądz odprawia nabożeństwo?
Przy ołtarzu.
Jak się nazywają wszystkie wsie razem należące do jednego kościoła?
Parafia.
Jeżeli jest dwóch księży w jednej parafii, to jak się nazywa ten, który załatwia najważniejsze sprawy kościoła?
To jest proboszczem, proboszcz, gospodarz całej parafii.
I jak się nazywa młody ksiądz, który pomaga proboszczowi?
Wikariusz, jako ksiądz pomocniczy.
Jak się nazywa uczeń seminarium duchownego?
Kleryk
Jak się nazywa ksiądz starszy od proboszcza?
{Dziekan}
Kto rządzi diecezją?
{Biskup. [...] biskup}
Jak się nazywają chłopcy usługujący księdzu do mszy?
{Ministranci}
Kto sprząta kościół, zapala świece i dzwoni z kościele?
{Zakrystian}
Jak się nazywa instrument, na którym się gra podczas nabożeństwa?
{Organy w kościele}
Kto gra na tych organach?
Organista
Jak się nazywa wpuszczanie powietrza do organów?
No tego to nie wiem
Co ksiądz wygłasza w czasie nabożeństwa?
Kazanie
Jak się nazywa miejsce w kościele, skąd ksiądz głosi kazanie?
Kiedyś to była ambona nazywała się, a teraz to normalnie przy ołtarzu
Jak się nazywa wyznawanie księdzu grzechów?
Spowiedź
Jak się nazywa miejsce, gdzie ksiądz słucha spowiedzi?
Konfesjonał
Jak się nazywa przygotowanie przez księdza dzieci do pierwszej spowiedzi?
{No} przygotowanie do pierwszej komunii świętej
Czego uczą się dzieci przed pierwszą spowiedzią?
Katechizmu
Jak się nazywa egzamin z katechizmu?
{Taki} egzamin
Jak się nazywa pierwsza spowiedź i komunia?
Pierwsza spowiedź i komunia święta
Jak się nazywa miejsce, gdzie ksiądz ubiera się przed nabożeństwem?
Zakrystia
Jak się nazywa przedsionek kościoła?
Kruchta
Jak się nazywa naczynie do wody święconej przy drzwiach kościoła?
Nie wiem
Jak się nazywa naczynie, w którym stoi woda święcona do chrztu?
Chrzcielnica
Jak się nazywa to, czego ksiądz używa do kropienia wodą święconą?
Kropidło.
Jak się nazywają główne drzwi do kościoła?
Duze drzwi.
Wejście {duzy...} duzymi drzwiami.
Jak się nazywa szereg obrazów w kościele przedstawiających mękę Chrystusa?
Stacje.
Droga krzyżowa Pana Jezusa.
Jak się nazywa ta część budynku kościelnego, gdzie wiszą dzwony?
Dzwonnica.
Jak się nazywa wysoki budynek koło kościoła, gdzie wiszą dzwony?
Dzwonnica też.
Jak się nazywa mały dzwonek przy drzwiach od zakrystii?
No dzwonek.
Jak się nazywa dzwonienie na tym dzwonku?
Wezwanie na mszę święto.
Jak się nazywa dom, w którym mieszka ksiądz?
Plebania.
Jak się nazywa książka, z której się ludzie modlą?
To do nabożenstwa.
Jak się nazywa książka z pieśniami kościelnymi.
Śpiewnik kościelny.
Jak się nazywa książka z kolędami?
Kiedyś a kiedyś to były takie, kantyczki nazywali.
A teraz to nie ma ich, {bo to by...}, ja wiem, to było bardzo dawno.
Teraz nie ma tylko śpiewniki z kolędami są.
Jak się nazywa gromada ludzi idących na odpust do drugiej parafii?
Pielgrzymka.
Jak się nazywa kobieta, która należy do zakonu?
Zakonnica.
Jak się nazywa mężczyzna, który należy do zakonu?
Zakonnik
Ojciec
Jak się nazywa dom, gdzie mieszkają zakonnice?
Klasztor
Jak się nazywa krótkie nabożeństwo odprawiane codziennie rano?
Msza
Jak się nazywa długa msza z kazaniem odprawiana w niedzielę i święta?
Około godziny 11-12.
Suma.
Jak się nazywa nabożeństwo odprawiane w niedzielę wieczorem?
Nieszpory.
Jak się nazywa Boże Narodzenie?
Gody.
Jak się nazywa okres przed Bożym Narodzeniem?
Adwent.
Jak się nazywa najważniejsze nabożeństwo odprawiane w Adwencie?
Roraty.
Jak się nazywa dzień przed Bożym Narodzeniem?
Wigilia.
Jak się nazywa wieczerza wigilijna?
No, tak samo, no.
Wieczerza wigilijna.
Czym się ludzie dzielą przed wieczerzą wigilijną?
Opłatkiem.
Co kładziono na stole pod obrusem nakrytym do wieczerzy wigilijnej?
Siano.
Jakie potrawy spożywano w Wigilię?
Tam taka kapusta, kucia z pęcaku lub z ryżu ugotowana, bułka z makiem.
Śledzie, ryba.
Czy znany jest zwyczaj obwiązywania drzew owocowych w noc wigilijną?
Nie, tego nie znam.
Czy stawia się snopy zboża w kątach izby?
U nas nie.
Jak się nazywa drzewo iglaste stawiane w domu w Boże Narodzenie?
Choinka.
Czym choinkę ozdabiano dawniej, a czym teraz?
No dawniej i teraz to jak za mojej pamięci to to samo.
W tych dawniej...
Kiedyś jabłka wieszali, orzechy, ciastka nawet, cukierki.
No i bombki, jakieś tam świecidełka różne.
Kto przynosił dzieciom podarki w noc wigilijną?
Mikołaj.
Jakie jeszcze inne zwyczaje związane z wieczorem wigilijnym są znane?
Żadnych takich, nieznane.
Inne.
Jak się nazywa nabożeństwo odprawiane w noc wigilijną?
Pasterka.
Czy w czasie świąt Bożego Narodzenia chodzą chłopcy z szopką?
Tak, z gwiazdą.
A z szopką chodzo po świętach.
Czy... w czym leży w szopce maleńki Pan Jezus?
W żłóbku na sianku.
Jak się mówi? Chłopcy chodzą z Herodem czy z Herodami?
Z Herodami.
Czy chodzą z gwiazdą?
Tak, chodzo z gwiazdo
Czy znany jest zwyczaj chodzenia z turoniem?
Nie, tego nie znam
Czy chodzą chłopcy z kobyłką?
Też nie
Jak się mówi o chłopcach? Kolędnicy czy kolędziarze?
Kolędnicy
Kolędnikom ofiarowywane są jakieś dary?
Tak
A jak się na nie mówi? Co to jest?
No, daje się pieniądze
Czy są znane jeszcze jakieś inne zwyczaje w tym okresie o charakterze takim przedstawieniowym, widowiskowym?
No bo już po świętach to chodzo jeszcze z szopko.
I chodzo aż do Trzech Króli.
Jak się nazywa Nowy Rok?
No Nowy Rok, święto, święto Matki Bożej Rodzicielki.
Jakie są zwyczaje związane z Nowym Rokiem?
No na Sylwestra to strzelajo z petard o godzinie 12.
Jak się nazywa święto 6. stycznia?
Trzech Króli.
Czyli Objawienie Pańskie.
Jak się nazywają wieczory od Bożego Narodzenia do Trzech Króli?
[...] {wieczory może}.
Jakie przepowiednie pogody są związane z okresami od Świętej Łucji do Bożego Narodzenia
i od Bożego Narodzenia
do Trzech Króli.
Czy są Pani znane?
{Trochę znane},
bo niektórzy to piszą.
Jak od pierwszego dnia
zaczynając, to aż do Trzech Króli
niby na cały rok. Piszo, że
jak pogoda, to będzie miesiąc pogodny.
Jak deszcz, to będzie deszcz.
Jak mróz, to też coś tam, {coś tam}
wróżo.
Jak się nazywa okres po Bożym
Narodzeniu?
Karnawał.
{Jak długo trwa
Karnawał.}?
Aż do środy popielcowej.
To zap..., a potem zapusty.
Jak się nazywa
ostatni dzień zapustów?
[?Zagowki].
Jakie są znane zwyczaje
związane z ostatkami?
No robią zabawy.
Jak się nazywa
pierwszy dzień po zapustach,
kiedy ksiądz sypie popiół na głowę?
Popielec.
Jak się nazywa okres przed Wielkanocą?
Wielki Post.
Jak się nazywa
dzień, na który wypada
połowa postu?
Półpoście.
Czy są znane jakieś zwyczaje związane
z tym dniem?
A kiedyś to robili, że
normalnie w wiadro
czy, {czy, czy} w worku popiół
wsypywali do domu.
Wybijali tak półpościa.
Jak się nazywa nabożeństwo
odprawiane w tym czasie co niedziela?
W czasie Wielkiego Postu.
Droga Krzyżowa
Albo Gorzkie Żale.
Jak się nazywa nabożeństwo odprawiane w okresie Wielkiego Postu w każdy piątek?
Droga Krzyżowa.
Jak się nazywa ostatnia niedziela przed Wielkanocą?
Niedziela Palmowa. Święci się palmy.
Jak się nazywa tydzień po Niedzieli Palmowej?
Wielki Tydzień.
Jak się nazywa to, czym się kołacze w kościele i na wsi po zawiązaniu dzwonu?
No takie kołatki.
Jak się nazywa ostatni piątek przed Wielkanocą?
Wielki Piątek.
Co ubierają w Wielki Piątek w kościele?
Grób Pana Jezusa.
Czego nie wolno robić w Wielki Piątek i w Wielką Sobotę?
Nie wolno jeść mięsa.
Coś jeszcze?
Post taki, ścisły post.
Co się święci rano w Wielką Sobotę?
Nazywali ją kiedyś tak nazywali i teraz nazywajȯ święconka.
Jak się nazywają pokarmy święcone w Wielką Sobotę?
Święcone, święconka.
A [...] znane są Pani jakieś takie obrzędy święcenia,
może wieczorem w niektórych parafiach to się przyjęło?
To kiedyś, a kiedyś.
Przed rozpoczęciem nabożeństwa, co kapłan święci?
Święci ogień, wodę
Ogień i wodę
Jakie są znane inne zwyczaje i obrzędy w Wielkim Tygodniu?
Chodzo stacje, a Wielki Piątek na wsi
Jeszcze chodzo, chodzi ta no stacje drogi krzyżowej
Od krzyża do krzyża, jeżeli w wiosce są krzyże
Jak się nazywają jaja malowane w jednym kolorze?
Pisa... kraszanki
Jak się nazywa malowanie jajek jednym kolorem?
Malowanie jajek, kraszanki.
Jak się nazywają jaja malowane kilkoma kolorami?
Nazywajo się pisanki.
Jak się nazywa malowanie jaj kilkoma kolorami?
{Również} pisanki. Malowanki, jak tam.
Jak się nazywa święto Zmartwychwstania?
Zmartwychwstanie Pana Jezusa, czyli Wielkanoc.
{Jak się nazywa najważniejsze nabożeństwo odprawiane w pierwszy dzień Wielkanocy.
Rezurekcja.
{Jak się nazywa polewanie wodą w drugi dzień świąt Wielkanocy?}
Śmigus dyngus.
{Jak się nazywa chodzenie ze śpiewem po domach na Wielkanoc i zbieranie jajek, ciasta?}
Już teraz nikt nie chodzi.
{A kiedyś ktoś chodził?}
Kiedyś chodzili.
I jak się to nazywało?
Już dobrze nie pamiętam, ale jakieś {woło...}, wołokowniki czy jak?
Kto chodzi po dyngusie?
Młodzież szczególnie.
Jakie są znane inne zwyczaje wielkanocne?
No takich tu u nas nie ma żadnych zwyczajów.
Jak się nazywa pierwsza niedziela po Wielkanocy?
Niedziela przewodnia.
Jakie są znane dawne zwyczaje związane z żegnaniem zimy i witaniem wiosny?
A chodzili jakoś tam, topili jakąś marzannę.
Jak się nazywa nabożeństwo wieczorne odprawiane w maju?
Nabożenstwo majowe.
Jak się nazywa święto Wniebowstąpienia?
No Wniebowstąpienie Pana Jezusa.
Jak się nazywa święto zesłania Ducha Świętego?
Zielone Świątki.
Jakie znane są zwyczaje na Zielone Świątki?
Kiedyś, a kiedyś, jeszcze to za mojej pamięci,
to ubierali krowy kwiatami.
Rano, jak pasiė się rano na krowy, na porękach, jak nazywali kiedyś,
to ubierali krowy różnymi tam kwiatami,
a szczególnie bzem, bo tylko w tym czasie najwięcej było bzu.
No i za to musiał gospodarz zapłacić dla tego, co {ubie...} ubrał.
Jak się nazywa święto Bożego Ciała?
Boże Ciało.
Jak się nazywa gromada ludzi z księdzem i chorągwiami obchodząca ołtarze w Boże Ciało?
Procesja
Jak się nazywają kwiaty i liście splecione w kształcie małych kółek, które się święci w oktawę Bożego Ciała?
Wianki
Czy znany jest zwyczaj lajkonika?
Nie, u nas tego zwyczaju nie ma. Nie było i nie ma.
Jakie są znane dawne zwyczaje w wigilię świętego Jana?
To dawniej tu na wsi {to}, w naszej okolicy {to} nie było tu żadnych zwyczajów takich.
Jakie pieśni śpiewano dawniej w wigilię świętego Jana?
Tu nie było takich.
Jak się nazywa święto 15 sierpnia?
Wniebowzięcie Matki Boskiej, czyli u nas nazywajo Zielna.
Co się święci w święto Matki Boskiej Zielnej?
Zboże, owoce, kwiaty.
Czy te zboże i owoce mają jakąś jedną nazwę?
{Wian...}. No, taka wiązanka.
Jak się nazywa święto Matki Boskiej 8 września?
Siewna.
Jakie są inne znane święta Matki Boskiej i jak się {na nie i jak się} nazywają?
{No} święta jeszcze 8 grudnia.
Jak się nazywa to święto?
Niepokalane poczęcie Najświętszej Marii Panny.
Czy jeszcze są jakieś znane święta Matki Boskiej?
Matki Boskiej Gromnicznej 2 lutego.
Tak? {Coś.} Czy coś jeszcze pani sobie przypomina?
O na Zielone Świątki, to na drugi dzień to Matki {Matki} Kościoła.
Dziękuję.
Jak się nazywa nabożeństwo wieczorne odprawiane w październiku?
No {na...}, nabożeństwo, czyli różaniec w październiku.
Jak się nazywa uroczystości Wszystkich Świętych?
Uroczystości za zmarłych.
Jak się nazywa święto umarłych?
Dzień Zaduszny.
Jakie są znane zwyczaje związane z Dniem Wszystkich Świętych i Dniem Zadusznym?
No jedzie się na cmentarz grzebalny, tam u nas nazywali kiedyś mogiłki.
I tam zapala się znicze, nie [?bierze] się kwiaty, odprawia się tam msza o godzinie dziesiątej.
Jak się nazywa to, w co wkłada się ciało zmarłego?
Trumna.
Jak się nazywają duże świece woskowe, które się palą przy trumnie?
Świernice.
Czy mogłaby pani powtórzyć?
Gromnice.
Jak się nazywa miejsce, do którego spuszcza się trumnę?
Dół.
Kto zakopuje ten dół?
Młode ludzi takie, które tam {już} uczestniczo w pogrzebie.
Jak się nazywa miejsce, gdzie są groby zmarłych?
Cmentarz
Jak się nazywa uroczyste grzebanie zmarłego?
Pogrzeb
Jak się nazywa przyjęcie rodziny i gości po pogrzebie?
Stypa nazywajo
Jakie są znane zwyczaje związane z dniem świętego Andrzeja?
A świe..., palo, wosk topio i lejo na wodę i coż tam wychodzi, nie wiem co
Teraz porozmawiamy o trochę milszym {obrządku}, obrzędzie, a dokładnie o weselu.
Jak się nazywa ten, co pośredniczy przy znalezieniu panny dla kawalera?
Rajek.
Jak się nazywa staranie {o kawalera}, kawalera o pannę?
Kiedy kawaler zabiega o pannę, to jak to się nazywa?
Wie pani?
Nie wiem tego, jak to nazwać.
Jak się nazywa pierwsza wizyta u rodziców pana młodego?
Akurat w pani miejscowości nie jest jakaś określona nazwa, tak?
Nie jest określona nazwa.
Oględziny.
Mhm.
Czyli kiedyś nazywali, pojechali na opatry.
Rozumiem.
Co następuje po przyjęciu swatów?
Przyjęcie wódka.
Jak się nazywa chłopiec, który się zaręczył?
No narzeczony.
Jak się nazywa panna, która się zaręczyła?
Też narzėcona.
Co ogłasza ksiądz po zaręczynach?
Zapowiedzi przedślubne.
Jak się mówi, kiedy narzeczeni jadą dać do kościoła na zapowiedzi?
Tak samo się mówi, że dają na zapowiedzi.
Jakie są zwyczaje związane z zapraszaniem gości?
Panna młoda jechała w swoją rodzinę zapraszala, a pan młody do swojej rodziny.
A teraz normalnie zaproszenia piszo i jado razem. Zapraszajo.
Jakie są znane zwyczaje związane z wieczorem poprzedzającym dzień ślubu?
No wieczór panieński albo wieczór kawalerski.
Jak się nazywa narzeczony w dniu ślubu?
Pan młody.
Jak się nazywa narzeczona w dniu ślubu?
Też pani młoda.
Czy pannie młodej przed włożeniem wianka rozplatano włosy?
Tego zwyczaju nie było, u nas i nie ma.
Jakie są zwyczaje związane z wyjazdem do kościoła?
No zwyczaje, że panna młoda jedzie jednym samochodem,
a pan młody jedzie w drugim samochodzie.
A zanim wyjadą do kościoła, czy w domu są jeszcze jakieś specjalne zwyczaje?
No to jest takie. Kiedyś, a kiedyś to młodzież, po prostu
młode druhny i drużbowie śpiewali przed, zanim przyjedzie pan młody i jeszcze jak przyjedzie pan młody, zaśpiewali różne piosenki takie, weselne.
A teraz to normalnie jest tylko błogosławieństwo rodziców.
Jak się nazywają wszyscy idący parami za młodymi?
Orszak weselny.
Jak się nazywa kawaler idący w parze za młodymi?
Drużbant, starszy drużbant.
Jak się nazywa panna idąca w parze za młodymi?
Starsza druhna.
Jak się nazywa najważniejszy drużba?
Przewodniczący cały, wesela.
Jak się nazywa najważniejsza druhna?
Swacha.
Jakie są zwyczaje związane z powrotem z kościoła?
Pan młody i {pani, pani} panna młoda jadą już razem jednym pojazdem.
Jak się nazywa przyjęcie gości po ślubie?
Wesele.
Jak się nazywa uczta weselna?
Też wesele.
Kto kieruje weselem?
Przewodniczący całėj, wesela.
Czy znany jest zwyczaj oczepin?
Tak.
Jakie piosenki śpiewa się lub dawniej śpiewano na weselu?
Czy mogłaby pani jakiś tekst podać?
A to śpiewali kiedyś.
Czy mogłaby pani coś zaśpiewać, tak jak kiedyś się śpiewało?
To kiedyś jak przed odjazdem do {do} ślubu, to śpiewali taką piosenkę.
Jasne obłoki, słońce na niebie, słońce na niebie, na ślubu jedzie.
W serce się krajesz, oczkami rosi.
Pana Jezusa o szczęście prosi, Pana Jezusa.
Panie Jezu, daj dobre szczęście, daj dobre szczęście, no ja już idę pod chłopskie pięście.
Proszę mi jeszcze powiedzieć, czy znany jest zwyczaj targowania i kupowania panny młodej przed zabraniem do domu pana młodego?
Tak.
A jak to się {jak to się} odbywa?
A to tak się odbywa. Już teraz to mniej to jest to w zwyczaju, ale jeszcze za moich czasów kiedyś, to tak było, że przyjeżdżają to jeszcze przed ślubem, to trzeba było kupować panno młodo.
Staje cały przewodniczący wesela, nazywali kiedyś dziewosłębem i starszy drużbant, targowali się z panem młodym.
kiedyś, teraz {to}
już tego zwyczaju nie ma, ale kiedyś
{za jeszcze} jak ja pamiętam, to był taki
zwyczaj, że jak przyjedzie pan
mlody do ślubu, do
panny młodej, to targowali się.
Targowali się i to bardzo, bardzo
nieraz długo, także nieraz {to i}
źle tam dochodzili do porozumienia
za pannę młodę.
Musiał dużo wódki postawić
dla {dla} wesela
pana młodego, pani młodej.
A jeśli
drużba, czy {czy} jak
to dziewosłąb, tak?
Jak Pani mówiła, jeśli
nie wytargowali dobrze, czy mogło
nie dojść do wesela?
Nie, tam takich
wypadków to nie było.
Czy, {czy}
znany jest pani wyraz zdawiny?
Nie, tego to
nie znam, co to jest.
Wie pani, co to są poprawiny?
Tak, już teraz też mniej się
stosuje, ale kiedy jeszcze?
Lat temu
ze dwadzieścia, może {i} trochę
i więcej, to po prostu
akurat w pierwszo niedzielę po weselu,
znaczy po ślubie,
byli poprawiny,
czyli {na...} nawet nazywali,
że takie jakby pierogi byli, pierożyny.
Kim jest dla dziecka mężczyzna,
który trzyma je do chrztu?
Chrzestnym ojcem.
Kim on jest dla rodziców tego dziecka?
Kumem.
Kim jest dla dziecka kobieta,
która trzyma je do chrztu?
Matka chrzestna.
Kim ona jest dla rodziców tego dziecka?
Kumą.