To wyciągać na wody.
Dobrze, żuraw?
A żuraw to pierwszy słup, a później taka tyczka, no druga, no druga tyczka.
A jeszcze coś takiego, czy na studnie można mówić żuraw?
Na studnie z żurawiem, tak ogólnie.
No studnie z żurawiem.
Dobrze.
Jeszcze do studni. Korba. Co to jest korba? To też studnia z kolbą do wyciągania wody.
Dobrze. A nosidło? Nosidło to na plecach nosi dwa wiaderka od studni z wodą.
Dobrze. Teraz może rozpalanie ognia. Co to są szczepy?
Szczepy to jest drzewo takie grube, a skałki to do rozpalania w kuchni.
Rozpala się to z molinką, z sosnowego drzewa.
Dobrze.
I teraz, Angielka.
Andzielka, kuchnia gazowa i Andzielka ubudowana z fajerkami.
I no co tam więcej nakreślać.
A fajerki, właśnie te fajerki.
Te fajerki.
Do czego służą?
Do czego? Do wstawiania saganków, bo jak większe i mniejsze saganki, te fajerki służą.
I do zakładania kruczków.
No, czyli fajerkami zakrywa się...
Blat.
Dobrze.
Dobrze.
Jak się nazywa naczynie, w którym się gotuje?
Sagam duży dla świni.
Mhm. A sobie?
A sobie...
A sobie mały dla ludzi.
Mhm. Dobrze.
A co to jest parnik?
Parnik do parowania ziemniaków.
Co to jest łodeszka? To jest taki dzbanek do mleka.
Dwojaki. A dwojaki, to dwojki takie nosili na pole kiedyś z nakrywkami.
Jednym ziemniaki nagotują, drugim barszczu.
To jest bańka.
A bańka to do mleka.
Może być bańka, może być i konew.
Co to jest warząchow?
Warząchow do mieszania kertroby.
Jak się nazywa piec chlubowy?
Piec chlubowy to tak ma pierwsze drzwiczki,
Poziom ma podniebienie do góry.
U góry?
U góry, u dołu ma trzan.
Mhm.
I z tym się chleb piecze.
Mhm.
A czeluście?
To to samo co drzwiczki?
No czeluść to przejście między drzwiczkami, bo drzwiczki albo się odmyka, albo zamyka, to tu czeluść.
Mhm.
A kosior?
Kosior to taki żelazny kosiorek do wyciągania węgli.
A ciasto, którego się używa do zakwaszenia.
Zakwaski. Trochę wody, trochę mąki i ono zakiśnie.
A później się rozczyni, a później na drugi dzień się zamieśli.
W piat się wsadzi i chleb się upiecze.
Co to jest wyskrobek?
To jest chleba z dzierzy, co się wyskrabia i już to taki wyskrobek.
Bułaczkę się zrobi, w piat się wsadzi.
Z resztki.
Dzierza.
A dzierza?
Dzierza okrągła.
I w tej dzierzy chleb się robi.
Rozczynność.
Rozczynność.
A czym się różni dzierza od kopanki?
Dzierza okrągła, kopanka podwóźna.
Teraz to to znaczy żytni chleb.
Żytni, to bo to żytni mąki.
Mąki takie na grubszą mielony i sitkiem siany, na sitko.
A pszenny, a żytni biały to taki pytlowy, no biały.
A ciemny żytni?
A ciemny żytni to dobrze czarny, no to już na grubo zmielony.
Co to znaczy glonek chleba?
Kawałek chleba.
To będzie to samo co kromka?
Pajda?
Grubszy, no grubszy.
Dobrze, a przylepka?
A przylepka to szczyt chleba.
Szczytek twardy.
A co to jest bułka?
Bułka to taka gruba w blachach się piecze.
Z mąki jadł?
Z mąki pszennej.
A później mazurki się piekło.
Piekło.
Później babki się piekło.
A później makowce piekło.
No i mu się jadło więcej.
A te mazurki, to jak się robi? Droszczowe?
Droszczowe, cienkie mazurki robi, w blaszek.
I później ubiera powierzchnię.
No bo tak, tak jak się robi mazurki.
A co to są pączki?
A pączki to jest drożdżowe, ale mają tłuszcz.
Smażone.
Smażone.
A racuchy?
A racuchy prawie tak samo.
Rozbije z drożdżami i na patelni.
Już to więcej smażone jak...
Sito. Co to jest?
Sito do przesiewania mąki.
A rzeszoto? A rzeszoto to do zboża.
Co to jest? Co o stępa?
Bo ty widzisz, już zapomniałam.
Ten... stępa i tłuczek.
I się w tym tłuczkiem tłucza się ubija kaszę.
Prosso. Jakieś prosso siedli.
Co to są żarne?
Żarno do mylnienionki.
A poprzyca?
A poprzyca, to tam żelazo musi pod spodem, taki tryb je.
Żarno?
Tak, do obracania.
Co to jest kopek?
Wiatru do mleka.
Szmatka, której dawniej używano do sadzenia mleka po dojeniu, jak się nazywała?
Sadziłko.
A co to jest siara? Siara po wycieleniu krowy. Zaraz, jak się krowa ocieli.
Czyli pierwsze mleko wycielone. Pierwsze jest siara, mleko.
A centryfuga? Centryfuga to taka maszyna, co je, co się przepuszcza mleko i odbiera.
Wydane w jednej bańce, a mleko idzie w drugie.
A co to jest zsiadłe mleko?
To jest zsiadłe mleko na ser.
Podgrzeje się i później co?
Ścieknie serowatka i przydusi.
Taki ser dobry do jedzenia.
Ale to co się zbiera z wierzchu kwaśnego mleka?
Śmietana.
A co się robi ze śmietany?
Masło.
A co to jest maślanka?
To masło się zrobi, wyjmie się, a pod spodem zostanie się maślanka.
A w czym się to masło robiło?
Tłuczka, okrągła, kijek się wsadza, jest nakrywka z wierzchu, się klepie, klepie, aż się masło zrobi.
Co to jest wołowina? Mięso wołowe. A rentowina? To samo. Baranina? A baranina to i wzorcy. A wieprzowina? Ze świniami.
I to jest kaszanka?
Kaszanka to z kaszy i zekrzpi robiona taka kiszka.
A inne potrawy z mięsa?
A inne potrawy, wędlinka, ciabaska, olędwiczka, teraz co tam jeszcze, szynka.
Wszystkie robimy ze świniaka.
A co to znaczy owędzić mięso?
A w wędlarni powiesić taki komin wybudowany i powiesić.
Ono się uwodziło.
Jak się mówi o wodzie, kiedy robią się na niej bąble i unosi dużo pary?
Kipi woda, a węleko kipi.
A co to jest wrzątek?
Woda się gotuje.
A słonina?
Przesmaży się na patelni.
I to jest ojata, to część mięsa.
Tłuszcz?
A co to jest to krasa?
To samo co i słonina.
Co to jest łoj?
To jest z owcy łoj i z jałowniaka może być łoj do topienia.
A skwarki?
A skwarki ze świniny, ze słoniny, skwarki odstają od tłuszczu, odsmażają się.
Ale po wysmażeniu już będą skwarki?
Tak, po wysmażeniu.
Co trzeba zrobić z młodymi kartoflami, żeby je oczyścić z łupin?
Łobrać albo stare kartofle łobrać, a młode to obskrować.
A co to są te łupiny?
Tarka. Tarka do tarcia kartofli.
A co się smaży z tartych kartofli? Plecuszki.
A co to są pyzy? To jest kluski z tartych kartofli.
I kopytka? I kopytka.
Znaczy kopytka to też z tartych? No, z gotowanych i ugniecionych.
Tłuczek, co to jest jeszcze? Do tłuczenia kartofli.
Kluski. Kluski, ogniecane mogą być.
Dobrze, to teraz może kaszę. Co to jest kasza mamna? Z czego jest?
Z pszenicy. Jaglana.
Jaglana z kaszy jaglanej. Z prosa.
A jeszcze gryczana.
Gryczana z gryki.
Dobrze, a co to jest muza?
To zupa.
Dobrze, a zacierki?
A zacierki na mleku gotuję, gniecie.
Kartoflanka teraz.
Kartoflanka to też zupa.
No z czego?
Z czego? Kartofle z zacierką mogły być.
Mhm. A parzebroda?
Nie wiem co to jest.
Grochówka.
A grochówka, kartofle, groch, chłostka dobra.
Mhm. A to jest czernina jeszcze.
Też nie wiem.
Co się robi z zonami?
Pierwsze się sieje go, a później po sianiu on podrośnie i się piele.
Po pieleciu to bierze się jego, wyrywa już, jak urośnie i taka kijanka jest, jest tu, ziarenka, ubija.
I potem ten len się wywozi na smug i jego się rozcieli.
Dobrze, a jak się ten len obija, nazywało się to jakoś?
Tłucze się. Len się obtłuka. Tłucze się.
I później jego się pościeli i on poleżył za cztery tygodnie, odstaniał od paździery i przyniesie nazwę, przywiezie i jego trzę na takiej cierlicy.
I później takie naklepadło, kijek wystukać z paździeru,
później żelazko przybije do stołka i takie zęby ostre i czesze ten nym i na kowrotek i przyjdzie.
No.
I dało mi się coś takiego, pakuły i paczasie.
A no to te kłaki zdrapane.
Odpadki, tak?
Odpadki. Te paczasie, te pakuły.
No, że potem się wszędzie, tak?
No, później się wszędzie.
A później nici naprzędli i w piec wrzuca.
Popięli ich i kraśna robili.
Pera nie robili, ale robili.
I wychodzili worki.
Z rynku? Z rynku.
Boże, a na czym się przemów ten...
Na kołku, kołko było.
Takie kowrotek.
A może, w ogóle jak to wyglądało to kołko?
Czy z czego się składało?
Tak, już trzy razy, drobniane, okrągłe koło i ma nogi, nogo się kręci i ma, co to na wierzchu, tak co ty mówię, te kundziałki się czepia i sznur taki do koła się skręci i na tym się przejdzie.
Z mną robi się płótno i to płótno się tka.
Znaczy, mam się tkane płótno. Tak.
Na czym teraz? Na warsztat.
I tam jest taki nawój i tam jest niczynnice i jest plocha.
I to się obiązuje na taki wałek i później takie niebidła i ta płocha siedzi w tych bidłach i tymi bidłami się stuka i się czołnikiem przerzuca nitkę i ono się wija o płotno.
To jest wołna, a co to jest strzyża?
To wołna. Wołna to się ją grępluje. Na takie maszyny się puszcza, na wałki.
I później już jak zgrępluje, to zdyma takie kondziałki i ją się wszędzie, tę wołnę.
No i z tej wałny co zechce to robi, czy dywan, czy spódnie wyrobi, czy sferter robi z tej wałny, ale musi ją przegręplować.
Jeszcze raz dokładnie, czy to jest to czochranie?
To to samo. Co gręplowanie.
Co gręplowanie i czochranie to to samo. Jedne mówię czochrać, a drugie mówię gręplować.
Ja mam coś takiego, półsukienek.
A no to półsukienek robili na spodnie kiedyś.
To jest materiał stawiany.
Tak, materiał półsukienkowy wychodził.
Tam półsukienek robili.
Dobrze.
Czym się różni budynek murowany od murowanki?
Budynek murowany to się różni, bo to jest dom.
A taki budynek?
Znaczy murowanka to jest dom.
Dom. A taki dom, taki budynek to jest, no obora może być, to doło może być murowana.
A chata?
A chata to się nazywa jak jakaś drewniana, stara taka, po trzechu, stara chata.
A co to znaczy wałkierz?
Wałkacz to taki do spania.
Mamy pokoik.
A duży pokój?
A duży pokój to salon.
A później dali jeszcze kuchnię i łazienka może być razem i teraz co tam jeszcze? Sień, gamek.
Podmurówka jeszcze. Co to jest?
To nie ma wstaję pod domem.
Murowana.
Murowana. To musi być pod domem murowana.
Przyzwa.
A przyzwa to w starych chacie jak zimno.
To dookoła szypa kamień obłożona.
Co to jest strzecha?
To strzecha... czekaj to dekowanie, tak?
Tak.
Dokowanie to będzie krycie słomu.
Krycie słomu i może być snu pkany.
To wtedy będzie?
Poszywanie.
To będzie poszywanie.
To co to są krochwy?
Krokwie to na domie. Krokwie postawione banty i teraz szczyty.
A na samym wierzchu ternik położony.
A co to jest?
Jeszcze komin.
Dymnik, tak?
To kamień, nie wiem, czy to jest to samo. To jest to samo.
Mieszczenie gospodarskie. Co to jest chlew? Chlew to dla świn.
Stajnia. Stajnia dla kuni. Obora. Obora dla krów. Owczarnia. Owczarnia to taka szopa dla owiec.
Teraz kurcza.
A kurcza to dla kurczaków pod piecem.
I teraz jeszcze tak, stuk i bruk.
Z czym to się różniło?
Stuk się różni tym, że na wierzchu się nakrywa smomo,
a bruk to się robi cztery takie i dach poszyty na wierzchu się podnosi do góry i siano się kładzie.
Opuszcza się, podnosi się, opuszcza się do domu.
Jeszcze co to jest spichlerz?
Spichlerz, a magazyn to to samo, na zborze.
To jest stodoła, że co to są wieżeje?
Wieżeje to w stodole drzwi uczepione do wieżei.
Klepisko. Klepisko betonowe. A sąsiedek? Nie wiem, ale z tej sąsiadki betonowe zrobione.
To jest pomieszczenie na warzywa i kartofle. Piwnica i sklep. Dokładnie. W sklepie.
To jest w domu sklep? Sklep na dworze, taki poszyty, zrobiony. A piwnica, no to piwnica, podłożu piwnica.
Jeszcze, gdzie się składa kartofel może?
W kopiec.
Jakiego rodzaju kopców?
Nie wiem, w kopiec nakrywa się słom, w zimę się narzuca i cały, w zimę leży.
Tak.
Swoje rodzaje zamknięć. I to będzie co? To będzie kłódka?
Kłodka to do zamknięcia drzwi. Teraz musi być zbity szkoleń i uczepić kłodkę i kluczem zaprzeć.
A co to znaczy zaprzeć? To samo co zamknąć na klucz?
Nie mam nie. Klucz we drzwiach, a kłódka to na szkodli.
Ale zaprzeć, samo zaprzeć.
A samo zaprzeć, no to tak samo, bo i to się zaprze i to się zaprze.
Dobrze, i jeszcze co to jest górno?
A co to jest gumno? No podworze. Podora, obora.
Razem z zagraniami.
Ze wszystkim. No wszystko gumno.
I jeszcze co to jest kolonia?
A kolonia, to takie sąsiady mieszkają na kolonii jedno drugie niedaleko.
I tam sobie uczęszczają, rozgadzają się nawzajem.
Ale to będzie bardzo daleko od wsi.
Będzie orka i granowanie. Co to jest pogorewka?
Płytkie oranie.
A podrzutka?
I podrzutka to samo.
Teraz jak się nazywa narzędzie używane do orania?
No pług, dwórski bowiec.
A jakieś inne były jeszcze?
Takie konie morali i jedno pługie morali.
Teraz rączki, co to są?
Rączki to pługa, co ryncami się trzyma.
Czyli nie cała ręka jest tylko to co się trzyma?
Na samym brzegu.
Zrobione rączki.
A grądziel?
To pługa ten grądziel.
Cały pług ciągnie.
Odkładnia?
Odkładnia to skiby przewraca.
Znaczy odkłada ziemię nawet, tak?
Tak, na bok.
A skiba to będzie?
To ziemia odłożona.
Odłożona.
A co to jest sośnik?
Z odkładnią razem.
A to samo co lamiusz?
To samo.
Co trzeba zrobić z połem po podoraniu?
Obronować.
A czym?
Bronowe.
A co znaczy słowo razować?
Podżyj to razowanie.
To jest też pożaranie.
To jest też bronowanie.
A co to są zęby?
A u bronów zęby.
Czy to jest ta część?
Ta część, co rozbronowuje ziemię, rozsiewa.
Dobrze, a jeszcze wcześniej. Co to są brony posiewne?
Później od nagrony to takie drewniane kiedyś byli i koń ciągał je i ruszali te pole.
Dobrze, a co to czarnucha?
Czarnucha to głęboko narzyte orzo.
Co to jest czarnoziem?
Czarnoziem to jest dobra ziemia. Wszystko na niej rośnie.
Najróżniejsze.
Najróżniejsze.
A glina?
A glina to nie przepuszcza wody.
Ale też urazej może być na tej ziemi.
Teraz pole orne. Co to jest?
Pole orne, bo się położa pole. Na zimę wszystko pole orne.
A ugór?
A ugór to leży górem. Jego się nie zasiedza jako gór.
Ale rowy chodzą na ugorze.
A odwóg?
A odłóg to się wcale nie łoże, otłogów. To już taki nieużytek.
Czyli ugór to jest przez… nieodsiane przez rok, tak?
Tak.
A odłóg?
A otłóg to już leży i leży, gdzie otłogi jest.
A co to znaczy wykarczować nos?
nas wykarczować i zrobić nowinę do posiania zboża.
Co to jest gnoj?
Gnoj, żeby lepiej zboże rosło na polu się wywozi.
Ziemniaki.
Skąd?
Z obory.
A gnoj od konia, jak się nazywa?
Zostajni, koński gnoj.
Nie masz tu jakiejś innej nazwy? Nie. Od świn? Świński obornik.
Kurzy. A co to jest kompost? Z gnijących roślin. Co to znaczy o zimne zboże?
Żyjto, zimowa pszenica.
Ale kiedy siala?
Na jesieni.
I pięć, nie wiem.
A co to znaczy, że zbożek planuje?
Na ziarku narasta.
W życie.
Znaczy to to samo będzie co kwitnie?
Co kwitnie.
Dobrze, a tarka?
Tarka?
To czy okłos mi chodzi?
Dwa okłosy narośnięte.
A okłos półpusty?
A to jak nie narośnie, nie zaplonuje, to będzie pusty okłos.
Dobrze, a zboże jare jeszcze?
Pszenica jara i owies się sieje.
I to siano kiedy?
Na wiosnę.
A chwasty spożowa teraz? Co to jest rzepucha?
Rzepucha to ziele takie żółte zabije, że trzeba upryski robić.
I żółto kwitną.
Żółto kwitnie.
Jakie są rośliny postewne?
Pierwsze wujka, później groch, seredola i tyle co jeszcze.
Lubię postawny je.
A jak wygląda wyka?
Wyka wygląda tak rośnie taka tuszysta.
Jak i sowadela ma wygląd.
A kolor?
A kolor ma ziarka takie okrągłe i białe brzuszki ma.
Taka komorowa.
A jeszcze jakieś inne rośliny postawne?
Czy buraki?
Buraki, no tak, buraki sadzą i cukrowe i łopatowe i te rabryłki sadzą.
A jeszcze tak, co to jest koniczysko?
Koniczysko, no to po koniczynie chyba pole.
To trzeba zrobić na wiosnę, z palem zaoranym na jesieni.
Skultywatorować.
I czym?
Kultywatorem.
A czym się różni kultywator od sprężynówki?
Kultywator ma na kółkach, a sprężynówka to tak, zęby idą w ziemię.
Bez kółek.
Bez kółek.
Dobrze. A jaką roślinę uprawia się tutaj najczęściej oprócz zboża?
Każde ziemniaki.
I jakich narzędzi używa się do wyznaczania równych rzędów przed sadzeniem kartofli?
Znacznik, znaczyk.
A w celu, maszyna do sadzenia?
Albo sadzarko sadzi.
A co trzeba zrobić z kartoflami, kiedy powschodzą?
To mogą obrodywać. I czym?
Takimi soszkami.
A jak wyglądają?
Oni takie puszki mają. Cztery czy trzy.
To są sadzeniaki.
Sadzeniaki to ziemniaki takie drobne, drobniejsze do sadzenia.
A obrzynki?
A obrzynki to które duże, to się przekrajuje na wpół i się sadzi.
I co to jest maciora?
Maciora to już jak kartofel młodo wypuści, już młodo narosną, to maciora w ziemi zmiję.
Czyli stara się zostanie już w ziemi.
I teraz jeszcze co to jest macina?
A na czyj? Na to na kastroflach?
Nie, to jest niezakwitnie.