Jak się nazywał drążek, przy pomocy którego porusza się górny kamień?
O ten drążek.
A ten drążek to...
A z czego on był zrobiony?
Z drzewa takiego i okrągły taki grubszy kij był.
I to taki kij był.
I to był drążek nazywany.
I sadzało się, tu taki był otworek i w ten otworek się sadzało.
I tam z boku była taka dziura i w tę dziurę ten kij się sadzał i to tak miało się za nami.
Ale gdzie ta dziura była?
A to była dziura taka przybita z boku, no w stodole czy w stichlężu, u kogo tam, jacy były miejsca.
No i ta dziura była na ten drążek, o na ten drążek.
I ten drążek się sadzał u góry, a ten kij był jeszcze tu do tego koła, do tego kamienia.
Był taki oprawa i w tę oprawę się sadzało i tak się go ten drążek kręciło.
Ale to ręcznie się kręciło?
Ręcznie się kręciło, tak.
I bardzo taka łosypka, nawet jak kiedyś to i na chleb miały, komu nie stać było na młyn, to i na chleb miały.
Tylko przechowywali przez przetak i tak ta była mąka zdolna na chleb.
A co to jest ten przetak?
Przetak to takie sitko, jak sitko. To był tylko zielony, z drutu zrobiony, przedworki nieduże, drobniutkie i to był przetak.
Dobrze. Jak się nazywał kawałek drzewa z otworkiem, w którym umieszcza się dolny koniec mlona?
O tutaj. To mamuśkie.
To oprawa była tego koła drewnianej, tego zielona kamienia.
Bo to był kamień oto okrągły.
To to oprawa tego kamienia to był otworek i tutaj się sadzało.
a to wsadzało się u góry, a to wsadzało się u tego kamienia w ten otworek.
Jak się nazywała deseczka z otworkiem, w którym porusza się górny koniec mlona?
Ota deseczka. Ota się nazywała.
I tutaj się wsadzało?
O tu.
O, to to było u góry. O i to się sadzało później, a to u dołu to sadzało się w to.
A czy na tą dyseczkę jakoś się nazywało czy nie? Mówiło się jakoś na tą dyseczkę?
Yyy...
Czy raczej nie?
Nie, utworek. Tylko żeby był utworek. Żeby były ci gdzieś wsadzić. Ten utworek.
Dobrze.
Jak się nazywa biały napój, który podaje się małym dzieciom do picia?
Mleczko.
A jak się nazywa specjalne naczynie do dojenia krów?
Biaderko.
Przepatrz mi biaderka.
Dobrze. A jak się nazywa naczynie, przez które przecedza się mleko po dojeniu?
bańka
a cedzonka?
to takie było cedzidełko
do czego to cedzidełko?
to cedzidełko było robione
specjalnie takie
na takiej dykturce
i taka
siteczka drobna
siteczka
i to było takie cedzidełko
i pięknie się myło
i się na tym
i się na tym cedziło mleko.
To można było cedzić i przez cedzidełko i przez bańkę?
Tak, nie, tylko przez to cedzidełko i do bańki.
Aha, czyli już się cedzone zlewało się do bańki.
Do bańki, tak. Do bańki się cedzone to mleko wlewało
i stawiało się do zimnej wody,
żeby to mleko nie skisło, tylko było smaczne.
Czy do użycia dla dzieci, czy nawet i starsze gotowali na tym sobie.
Żeby po prostu było przydatne do jedzenia.
Przydatne mleko, tak.
A jak się nazywała szmatka, której dawniej używano do cedzenia mleka po dojeniu?
Szmatka.
Szmatka? Cedzidełko.
Cedzidełko, ale to była szmatka?
Szmatka. I szmatka była lniana.
To było cedzidełko.
Jak się nazywa mleko, które krowa daje zaraz po ocieleniu?
Jak się to mleko nazywa?
Saran.
Jak się nazywało wysokie, blaszane naczynie do oddzielania słodkiej śmietanki od mleka?
Wysokie naczynie.
Czy blach... jak?
Bańka.
A czy blachan? Coś mówi?
Blachan.
I blachan mówili, i bańka mówili.
A jak ten blachan wyglądał, może wiesz?
To i lemieniowe było.
Jakie?
Lemieniowe.
Przeważnie kupywali lemieniowe.
Albo takie znowuś blaszane.
I kolor różowy czy niebieski.
a z ze środka było białe takie.
A czym się różnił ten blachan od bańki?
No bo bańka to była na mleko, a później jak się mleko przecydzi,
śmietankę się zlewało oddzielnie do tej blachury.
Jak się nazywała maszyna do odciągania śmietany od mleka?
Bańka.
Ale to bańką odciągano śmietanę od mleka?
Tak, bańka.
A to nie do bańki wlewano śmietanę? Znaczy, przecyzowało mleko?
Nie. Bańka była i na mleko przesadzona i wlewana do tej bańki i wsadzana do wody, żeby to stojało w zimnej wodzie.
A woda była w ziarze i do tej wody się wsadzało.
A czy takie wyrazy są znane jak wirówka albo centryfuga?
Centryfuga to była, ja dobrze nie widziałam, bo to była w lekarzni. Ja do tej lekarzni nie chodziłam, do tej centrifugi. To ja dobrze nie wiem dokładnie.
Ale w ogóle było coś takiego jak centrifuga?
Była centrifuga.
A jak się nazywa mleko, które się skwasiło?
Kwaśne.
Jak się nazywa to, co się zbiera z wierzchu kwaśnego mleka?
Co się robi ze śmietany?
Masło się robi, do zupów śmietankę się daje, do twarożku śmietankę, do wszystkiego śmietankę idzie.
Jak się nazywa to, co zostaje po zrobieniu masła?
Maślanka.
Jak się nazywa naczynie do wyrobu masła?
Tutaj to jest.
Tłuczka.
Tłuczka.
A jak się nazywa kij z kółkiem drewnianym, którym się bije masło?
Kij.
Jak on się nazywa?
Tłuczek.
Co trzeba najpierw zrobić z mlekiem zsiadłym po zebraniu śmietany, żeby z niego zrobić ser?
Odparzyć na gorącej plicie i później ten twarożek wziąć, przed wylać na durszlak i się zrobi,
Oni odczytali serwetkę i zrobić można ser i tak twarożek można zjeść ze śmietanki.
Jak się nazywa to, co ścieka z ogrzanego mleka?
Serwetka.
A jak się nazywa ogrzane, kwaśne mleko, kiedy trochę odcieknie serwetka?
Twarożek.
Co się robi z twarogu?
Obiad można zrobić na leśniczki i pierożki i twarożek ze śmietanką zjeść. Tak się robi.
A jak się nazywa to, co znosi kura?
Jajka.
Jak się nazywa żółta część w środku jajka?
Żółtko.
A biała część?
białko.
Jak się nazywa twarda skórka na jajku?
To co się rozbija.
Jak się jajko rozbija, to jak to się nazywa ta skórka?
To co pęka.
Ja wiem, wiem, zapomniałam się.
Cerupa.
Cerupa?
Cerupa z jajka.
Cerupa z jajka.
A nie mówi się skorupka albo?
Skorupka.
Ale cerupka też, tak? Cerupa.
I cerupa i skorupka.
Aha.
Może się mówić i skorupka.
Mhm.
A jak się nazywa mięso z krowu?
Półowe.
A z owcy?
Baranie.
A ze świni?
Świejskie.
Jak się nazywa kiszka z kaszy i krwi?
Kaczanka.
A jak się nazywa galaretka w nóżek?
Galaretka.
Jakie są znane potrawy z mięsa? Takie jak robiłaś na przykład.
I kotlety i pasztet się robi.
A jak pasztet robiłaś? W jaki sposób?
Kręciła mięso i dodawała włoszczyznę tam wszystkiego takiego i pieprzu i tam i cebulki troszkę i tam wszystkiego tak i dodawała.
A jakie mięso do tego pasztetu?
Wołowe i wszystkiego troszkę można i wołowego.
I później ono się piekło?
Piekło się i do piecza na blaskie.
A jak się nazywało smażenie mięsa na tłuszczu?
Smażenie mięsa na tłuszczu.
Jak się nazywało to mięso?
Jak się smażyło, to jak się mówiło, że to się robi?
Smaża trochę mięsa na tłuszczu i już się robi.
Co trzeba zrobić z surowym mięsem, żeby było dobre do jedzenia?
Jedzenie.
Kotlety.
Ale co trzeba z nich zrobić?
Zemleć.
Ale no tak nasturowo się nie je, prawda? Tylko co się z nim robi?
Smaż się.
I tylko się smaży, a można coś innego robić?
No, smażyć z tego mięsa i później jeszcze do garnka i pod duszy.
Jak się nazywa to, co unosi się nad garnkiem z gotującą się wodą?
Para.
A jak się mówi o wodzie, kiedy robią się na niej bąble i unosi się dużo pary?
Woda się gotuje.
A jak się nazywała gotująca się woda?
Ukrop.
Jak się nazywała najtłuściejsza część mięsa wieprzowego?
Najtłuściejsza część.
Boczek.
A jak się nazywała usmażona słonina, którą się przyprawia jedzenie?
No to na tę słoninę mówi się okrasa.
Cześć mówili okrasa.
Jak ja byłam mała, to ja pamiętam jak moje jeszcze rodzice żyli i mówili, idź mnie stary przynieś okrasy.
O!
To ja nie wiedziałam z początku co to znaczy słonina, tylko okrasa.
A jak się nazywa tłuszcz, który obrasta nerki i kiszki świńskie?
Smalec.
Ale to smalec jest po przetopieniu.
A ten tłuszcz, który znajduje się w świni, jeszcze jak ona sobie tam padło?
A jak się nazywa tłustą część mięsa wołowego?
Tłusta część mięsa wołowego.
Czy taka nazwa łój znaleźć?
Łój? To łój taki żółty jest. To łój na takie miękkie jest.
Jak się nazywa to, co zostaje po przetopieniu słoniny albo łoju?
Tłuszcz.
A jak się nazywa ten tłuszcz, kiedy zastygnie?
Smalec.
Jak się nazywają kawałeczki słoniny po wysmażeniu?
Skwarki.
A jak się nazywa tłuszcz z rzepaku albo siemienia lnianego?
Olej.
Co trzeba zrobić z rzepakiem, żeby otrzymać olej?
Wziąć, zanieść, tam gdzie robią ten, wyciskają ten olej.
Do, zapomniał co się nazywa, tam gdzie ten olej wyciskają.
Ale to wyciskają, tak?
Wyciskają olej.
Co pozostaje po wyciśnięciu oleju?
Olej i zostą takie kawały tego, takiego jak piachu.
Potrawy jarskie.
Co trzeba zrobić z młodymi kartoflami, żeby je oczyścić z łupin?
Skrobać.
A co trzeba zrobić ze starymi kartoflami, zanim się je ugotuje?
Obrać, upłukać i wstawić do garczka i gotować.
Jak się nazywa skórka zdjęta z kartofli?
Budierzyny.
A co trzeba zrobić z kartoflami, żeby upić z nich placki?
Rzekrzyć.
Jak się nazywa to, na czym się trze kartofle?
Tartka.
Jeszcze raz?
Tartka.
A jak się nazywają utarte kartofle?
Kartofle.
Utarte ziemniaki na placki.
Jak się nazywa to, co się smaży z tarty w kartofli?
No to już mówiłaś.
Patelnia.
Nie, to co się smaży z kartofli.
Klinka.
Co smażyłaś z kartofli?
Placki, blin.
A co to jest takiego blin?
A w blasze i do pieca wsadzi się, upiecze się.
Tak jak taki matka, tatka.
Aha. Jak się nazywają kluski tartych kartofli?
Pyrzy.
A jak się nazywają kluski z gotowanych kartofli i mąki?
Yyy...
Bo taki wałek się robi, później się kroi w takie kawałeczki.
Ognie tace.
Jak?
Ognie tace.
Mhm. A jak się nazywają kartofle tłuczone?
Kartofle bite.
Jak się nazywa to, czym się tłucze kartofle?
Wałek.
Jak się nazywają grube kawałeczki z ciasta krajane i gotowane?
To takie kluski, łazanki.
Co trzeba zrobić, żeby ciasto było cienkie?
Wałkiem wałkować po stolnicy to ciasto i ono się rozgnie, rozwałkuje.
Jak się nazywa to, czym się wałkuje ciasto?
Wałek.
A jak się nazywa drobna kaszka z pszenicy?
Manna.
Jak się nazywa kasza z prosa?
Prosiana.
A jak się nazywa kasza z gryki?
Grytana.
Jak się nazywa zupa, którą się gotuje z mąki rozmąconej w mleku?
Radłom jeszcze taki.
Jak się nazywają drobniutkie kluseczki robione w ręku?
Łazanki.
Ale takie drobniusieńkie.
A, zacierki.
Jak się nazywa zupa z kartofli?
To chyba taka nawet z mlekiem jest, nie wiem, tak mi się wydaje.
Zupa.
Ale i kartofla się do niej...
No, to jak się nazywa?
Krajuje.
No i jak się nazywa?
Zupa kartoflana.
A jak się nazywa zupa z kapusty?
Kapustiana.
Jak się nazywa gęsta potrawa z kartofli i kapusty?
Łazanki.
Nie, nie łazanki, przepraszam.
Z kartofli i kapusty.
Leniwa.
Jak się nazywa zupa z grochu?
Grochówka.
A jakie jeszcze inne rodzaje zup znasz?
No to tak jak ja powiedziałam, zupy różne te, włoszczyzna, grochówka, fasolówka.
A jak robiłaś te zupy?
Zupa płaszczyzna.
Dodawałam troszkę pietruszki, koperku, fasolki narzucałam, kartofelku i podpaliłam ją.
Tłuszcz na patelnię i troszkę mąki.
I ta mąka się zaczerwieniła i to wlałam do zupy i tak podpaliłam.
Bardzo była smaczna.
A jeszcze jakie zupy? Jakieś się robiło?
Zupy różne takie się robiło.
Gotowało się kapusty takie i garstka rzuciło się i kartofelku się rzuciło i podpaliło się później i tak się jadło.
I kapuśniaczek.
Kapuśniaczek, tak.
A na przykład pomidorową albo szczabiową?
Pomidorową, szczabiową.
Pomidorową to na przykład robiłaś tylko z makaronem czy z ryżem na przykład się robiło?
Ja z makaronem robiłam, ale ja z rybem nie lubię.
A jak się nazywała zupa z krwi kaczki lub gęsi?
Coś takiego znane jest?
To z krwi świńskiej się robiło. To się szary marszczyk nazywał.
Jak się nazywa napój z palonego zboża?
Kawa.
A jak się nazywają suszone liście zagranicznej rośliny, które się zaparza do picia?
To tak obok kawy taki najpopularniejszy napój.
Herbato.
Jak się nazywa to, czym się słodzi herbatę?
Cukier.
A jak się nazywa to, czym się soli kartofle?
Sól.
Jak się nazywa to, co się gotuje z owoców i cukru do smarowania chleba?
Jabłka się ugotuje i się smaży.
Jak to się na przykład w słoiczki popakuje, to jak to się nazywa później?
Konserwy.
Konserwy?
Fietury.
Jak się nazywa, teraz to będzie obrazek do tego.
Było.
Nie, nie, tego nie było.
Tego obrazka nie było.
Jak się nazywa szklane naczynie, w którym się przechowuje marmoladę lub konfitury?
Oto.
Słoiki.
Jak się nazywa to, co powstaje na konfiturach, kiedy zaczynają się psuć?
Jak się psują konfitury, to to, co na nich się osadza, to jak to się nazywa?
Słoik się zdej...
Nakrycie się zdejma i to się zdejma.
I przygotowuje się je teraz, żeby to się nie zepsuło.
A jeżeli się zepsuje?
To wyrzuca się.
To się wyrzuca, ale jeżeli się zepsują te konfitury, to się na nich coś takiego osadza.
Jak to się nazywa?
Co powoduje, że one się dalej psują?
Pleśnie się psują.
To ten czas można poznać.
Jak się nazywa przefermentowany, zawierający alkohol, sok z owoców?
Wino.
A robiłaś wino sama, czy nie?
Robiłam.
I z jakich owoców najczęściej?
Z jakich owoców? Z jabłków robiłam.
Wino z jabłków? Tak?
Tak.
Z jabłek?
Mhm.
Jak się nazywa...
Z owoców takich, o z wiśni robiłam.
Jak się nazywa napój żółty lub ciemny, który przy nalewaniu do kufla daje dużo piany?
Głośno.
Piwo.
Głośno, bo to się nie nagra, jak będzie tak cicho. Dobrze.
Jak się nazywa szklane naczynie, w którym się przechowuje wino? Oto, z tego obrazka.
W kapselowych butlach.
A jak się nazywa to, czym się zatyka butelkę?
Korki.
Jak się nazywa to, co ułatwia wlewanie płynów do butelki?
Kufel.
Nie, nie, nie. O to.
A, to.
To się wkłada tutaj w otwór ten...
Ja wiem, tylko ten...
Jak to się nazywa?
To jak się nazywa?
Leje.
A jak się nazywają słodycze robione z cukru, które kupuje się dla dzieci?
Konserwy.
Konserwy?
Słodycze, jak się nazywają, które się kupuje dla dzieci.
Ciastka.
Mhm.
Ciastka.
A jeżeli to nie są ciastka, tylko takie słodkie w papierkach, to jak to się nazywa?
Cukierki.
Mhm.
A jaki smak ma cukier?
Słodki, mocno słodki.
A jaki smak ma sól?
Słony.
A jaki smak ma piogun?
Gorzki.
A kapusta kiszona?
O, kwaśna.
Jak się nazywa posiłek rano?
Posiłek rano?
Herbatki czy kawę.
Ale ogólnie jak się nazywa ten posiłek?
Miedzanie.
A posiłek przed południem?
Pod obiadek.
A jak się nazywa posiłek południe?
Obiad.
A po obiedzie?
Kolacja.
Ale jeszcze przed kolacją?
Pod wieczorem.
Bo kolacja jest pod wieczorem chyba, tak?
Tak.
Jak się nazywa to wszystko, co służy do jedzenia?
To wszystko, co się nazywa do jedzenia.
Śniadanie, obiad, kolacja.
Jak za mało, to jeszcze dojadają.
Ale to wszystko razem, jak to się nazywa?
To, co się je?
Konsumpcja.
Co to jest piechowisko?
Piechowisko.
Kochana.
Kiedyś to ja wszystko pamiętałam, a teraz nie pamiętam co to jest.
Dobrze.